De Copyright rechten van dit artikel zijn voor België exclusief toegekend aan de UBA, de Koninklijke Unie van de Belgische Zendamateurs. OPERATING PRACTICE 2 8. PILEUPS Wie eenmaal de microbe van het DX-jagen te pakken heeft zal veelvuldig met PILEUPS in contact komen. Als een zeldzaam DX-station op de band komt, zal die al heel snel een grote groep amateurs op zijn dak krijgen, die hem willen werken. Aan het einde van een QSO begint gans de meute tegelijkertijd en bovenop mekaar het DX-station aan te roepen. Dit noemt men een 'pileup'. Niet alleen een zeldzaam DX-station genereert pileups. Af en toe worden DX- pedities ingericht naar landen waar bijna geen hamradio-activiteit is, soms zelfs naar onbewoonde eilanden. Het doel van dergelijke expedities bestaat erin om zoveel mogelijk amateurstations te kunnen contacteren gedurende het beperkte verblijf in de zeldzame entiteit. Contacten met zulke expedities dienen dan ook ZO KORT MOGELIJK te zijn. De expeditie-operator is niet geïnteresseerd in je QTH, werkmiddelen of de naam van je hond. Hoe handel je het best om een zeldzaam DX-station of DX-peditie station zo vlug mogelijk in je log te krijgen? LUISTER, LUISTER, LUISTER En, waarom moet ik luisteren? Omdat wie niet luisteren wil, moet voelen? Inderdaad. Wie niet luistert, zal niet succesvol zijn om de pileup te doorbreken én om het rare DX-station relatief snel te werken. Luisteren dient om het 'gedrag' van en het ritme waarin het DX-station werkt, te leren kennen. Ook om te zien of hij SPLIT werkt. Tijdens het luisteren heb je tijd om het zend- en ontvangstgedeelte van je eigen station optimaal af te regelen: • Juiste antenne gekozen? • Split-functie ingeschakeld? • Zender en eventuele versterker goed afgeregeld op een VRIJE frequentie? Hoe dikwijls hoort men dit laatste niet gebeuren OP de frequentie van het DX-station! Foei! Dit lokt enkel reacties uit van de zogenaamde 'COPS' (waarop later teruggekomen wordt) en verbrodt al gauw het plezier van velen doordat het DX-station niet meer hoorbaar is. • Vooraleer ook maar één transmissie te maken: vergewis je ervan dat je wel degelijk de roepnaam van het DX-station juist gehoord hebt. Veelal komen we in een pileup terecht omdat we afgaan op een melding in een DX-cluster. Het gebeurt meer dan eens dat de melding niet correct is! Wees dus zeker dat je de roepnaam van het station dat je werkt correct hebt opgenomen. Dit zal je ook de gevreesde retour QSL-kaart met boodschap 'NOT IN LOG', 'NON EXISTING CALL' of 'NOT ACTIVE THAT DAY' besparen. Een doorwinterd DX-station dat ondervindt dat de pileup te groot wordt doordat er teveel stations tegelijk aanroepen zal overschakelen op SPLIT operatie. Zo blijft zijn zendfrequentie vrij en kunnen de aanroepende stations hem steeds duidelijk blijven verstaan. Een niet zo ervaren DX-station zal misschien simplex blijven werken en geeft er dikwijls na een korte tijd de brui aan omdat hij de pileup niet meer de baas kan. Hier kan je zelf een belangrijke rol spelen, door tijdens je QSO met het DX-station hem subtiel aan te brengen dat het misschien aangewezen is om SPLIT te werken (indien er teveel stations tegelijkertijd aanroepen uiteraard!). De andere DXers zullen je dankbaar zijn indien het je lukt om het DX-station naar SPLIT mode te doen overschakelen! Hierna volgen de verschillende pileup-situaties. A. SSB SIMPLEX PILEUP Hoe geraak je nu het best door een SIMPLEX pileup (een echte pileup met tientallen stations die staan te popelen om het DX-station te werken)? • wacht tot het vorige QSO VOLLEDIG afgelopen is • timing is HEEL belangrijk. Als je onmiddellijk na het vorige QSO je roepnaam geeft zal je weinig of geen succes hebben. • wacht een seconde of zeven en geef pas dan EENMAAL je volledige roepnaam • LUISTER ... Varianten op deze benadering zijn legio. Dit is ervaring die je enkel opdoet door veelvuldig naar simplex pileups te luisteren. Veel hangt af van het ritme waarin het DX-station werkt en hoe goed of minder goed hij roepnamen kan ontcijferen uit de kakofonie. Als je onmiddellijk roept nadat een vorig QSO beëindigd is zal jouw roepnaam verdwijnen in de tientallen anderen die tegelijkertijd aan het roepen zijn. Veelal geven de pileup stations tweemaal, soms zelfs drie- of viermaal (foei!) hun roepnaam na mekaar. Ondertussen heeft het DX-station meer dan waarschijnlijk reeds een station uit de pileup aangeroepen, maar bijna niemand hoort dit doordat sommige stations 'eindeloos' hun roepnaam blijven doorgeven, zonder te luisteren. Als je ongeveer zeven seconden wacht neemt de meerderheid van de pileup een adempauze en dit is het moment waarop je best toeslaat en zelf roept, éénmalig. Dan LUISTEREN. • geef je roepnaam relatief snel. 'Uitrekken' van het fonetische alfabet heeft GEEN ENKELE ZIN • 'Oscar November Four Zulu Zulu Zulu Zulu' is de correcte manier en dit mag tamelijk snel uitgesproken worden. • 'Ooooscaaaar Noooveeeember Fooouuurr Zuuuluuu' enzoverder is tijdverspillend en draagt niets bij tot de verstaanbaarheid van je roepnaam bij het DX-station. Integendeel! • gebruik STEEDS het CORRECTE fonetische alfabet als je in een pileup roept. • Het fonetische alfabet (Alfa tot Zulu) in radioverkeer dient om vergissingen bij het uitwisselen van letters en/of woorden uit te sluiten. Er zijn slechts 26 letters, elk met hun eigen unieke woord, om deze doelstelling te bereiken. • Een DX-station luistert in de pileup-kakofonie naar deze welbepaalde woorden. Zijn oren worden geteisterd door een samensmelting van al deze woorden (en cijfers), de vermoeidheid neemt toe. Als we dan ook nog eens afwijken van de standaardwoorden van het fonetische alfabet, dan wordt het nog moeilijker voor hem. • Al te vaak wordt in pileups vastgesteld dat het DX-station net DIE letter die afweek van het standaardalfabet niet verstaan heeft en om een herhaling moet vragen. Voorbeeld: 'Lima' klinkt vlijmscherp. Velen gebruiken 'London' als alternatief. Als je signaal heel zwak is bij het DX- station heb je veel kans dat hij 'Lima' wel opneemt en 'London' niet! Nog enkele voorbeelden: Bravo - Baltimore. Echo - Easy (zeer slecht). Hotel - Honolulu (slecht). Juliett - Japan. Kilo - Kentucky. Lima - London (zeer slecht). November - Norway (zeer slecht). Oscar - Ontario/Ocean (zeer slecht). Papa - Portugal (zeer slecht). Quebec - Quitto (zeer slecht). Romeo - Radio. Sierra - Santiago. Tango - Toronto (slecht). Uniform - United/University (slecht). Victor - Venezuela (slecht). Whiskey - Washington (zeer slecht). X-ray - Xylophone (zeer slecht). Yankee - Yokohama (zeer slecht). Zulu - Zanzibar (slecht). Niet enkel luistert het DX-station naar de correcte woorden, hij verwacht in bepaalde woorden ook bepaalde klanken en een welbepaald aantal lettergrepen. Als er door static/QRN een lettergreep verloren gaat, kan hij die dikwijls zelf correct aanvullen doordat hij de klanken en het aantal lettergrepen correct aaneenrijgt tot het juiste woord. De woordspelingen die vooral vroeger op VHF/UHF gebruikt werden zijn misschien leuk, maar niet effectief (we denken hierbij aan Ouwe Neuze vier Zotte Zatte Zwoele Zieners). • als het DX-station terugkomt met je volledige en correcte roepnaam dan is er geen reden om tijd te verliezen en je roepnaam nogmaals te herhalen aan het begin van je transmissie. Geef het DX- station enkel zijn rapport. Je kan facultatief afsluiten met je roepnaam, maar dit is tijdrovend en zeker bij het werken van DX-pedities te vermijden. • Hoe korter je uitzending, hoe beter, en hoe meer de rest van de pileup dit op prijs zal stellen. Veelal geef je best enkel een rapport zonder daaraan iets toe te voegen. Eén seconde en het QSO is gemaakt, en het DX-station kan het volgend station werken. • als je in de pileup roept, zend dan nooit de roepnaam van het DX-station; die kent hij namelijk maar al te goed… puur tijdverlies • geef je roepnaam eenmaal. Tweemaal is het maximum, maar niet aan te raden. In sommige gevallen (meestal als het DX-station niet goed hoort of onervaren is) moet je dit toch doen. Driemaal is helemaal uit den boze! • Als het DX-station terugkomt met een gedeelte van je roepnaam, benadruk dan dat gedeelte van je roepnaam dat het DX-station niet verstaan heeft • Voorbeelden: QRZ, XU7ACV. (kakofonie-7seconden wachttijd) ON4zzzz. ON4zzzz, you are 59, QSL? QSL, 59. Thanks, QRZ, XU7ACV QRZ, XU7ACV. (kakofonie-7seconden wachttijd) ON4zzzz. 4zzzz, you are 59, QSL? ON4 - ON4zzzz, 59 , QSL? ON4zzzz, QSL tnx, QRZ, XU7ACV • als het DX-station terugkomt met een gedeeltelijke roepnaam die niet overeenstemt met letters uit jouw roepnaam, ZWIJG dan! Nogmaals: ZWIJG, WEES STIL! Hou je niet van de voorgaande schreeuwerige woorden? Wel, het DX-station houdt niet van jouw roepnaam die hij op dat moment niet meer wil horen. • Mocht iedereen in een pileup dit toch wel logische principe volgen dan zouden er veel meer stations gelogd kunnen worden door het DX-station! • Jammer genoeg primeert het 'IK' gevoel bij veel DXers, en vinden ze excuses te over om toch maar terug beginnen te roepen ook al weten ze dat het DX-station niet naar hen terugkwam.Puur tijdverlies is dit! • als het DX-station terugkomt met 'ONLY' en een gedeeltelijke roepnaam betekent dit meestal dat hij reeds meerdere malen geprobeerd heeft om de volledige roepnaam te nemen maar door onsportief gedrag van de pileup DXers (blijven roepen bovenop het station dat hij probeert te werken) telkens opnieuw moet proberen de roepnaam op te nemen. • als het DX-station met 'JA ONLY, Europe Standby' aanroept, dan verwacht hij ENKEL Japanese stations te horen. Zwijgen is dan de boodschap. Roep niet in de pileup 'Europe PLEASE', dit is echt helemaal uit den boze. • Als je een QRP-station gebruikt (5 W of minder in CW, 10 W of minder in fonie), roep het DX- station dan niet aan met je roepnaam gevolgd door /QRP ('stroke QRP'). Nooit. Dit is een niet toegelaten achtervoegsel volgens de Belgische wetgeving. Enkel /P, /M, /MM en /A zijn toegelaten. Hoe dikwijls hoort men niet iemand in een pileup enkel 'stroke QRP' roepen zonder roepnaam? Dan moet het DX-station hem uiteindelijk toch om zijn roepnaam vragen, opnieuw puur tijdverlies. Tijdens een gewoon 'ragchew' QSO kan je uiteraard verduidelijken dat je QRP werkt. B. CW SIMPLEX PILEUP • Dezelfde punten als hierboven aangehaald gelden voor een CW simplex pileup. • Zend nooit 'de ON4ZZZZ'. • Waarom niet 'de ON4ZZZZ' maar gewoon 'ON4ZZZZ' zenden? Omdat het woordje 'de' (morse voor 'van' in het Nederlands) enkel bijdraagt tot verwarring bij het ontrafelen van de roepnamen door het DX- station. • Eindig nooit met een 'k' (uitnodiging tot zenden) als je een DX-station aanroept. • Hoe meer irrelevante informatie je doorgeeft, hoe groter de kans op vergissingen. Een extreem voorbeeld van hoe het zenden van 'k' tijdens het aanroepen van een DX-station tot verwarring kan leiden, kan je terugvinden op het einde van punt 13 (tweeletter-roepnamen), zie verder. • Als het aanroepend station (jij dus) niet zendt gedurende een tijd die beduidend langer is dan een spatie tussen twee letters zal het DX-station begrijpen dat je uitzending gestopt is. • Pas je snelheid aan. • Je zal vlug horen (nadat je eerst goed geluisterd hebt naar de pileup en naar het ritme waarin het DX-station werkt) welke stations door het DX-station opgepikt worden. Pas je seinsnelheid aan aan de snelheid van de gewerkte stations. • Het is niet omdat het DX-station aan 40 wpm werkt dat enkel stations die aan 40 wpm seinen worden uitverkoren. Dikwijls pikt het DX-station er stations uit die een pak trager seinen. Dan sein je best ook trager. • Als het DX-station terugkomt met 'ONLY' en/of op het einde afsluit met 'KN' (in plaats van K = Over, uitnodiging tot zenden), betekent dit dat hij ENKEL het specifieke station dat hij aanroept (of de gedeeltelijke roepnaam) wil horen terugkomen. Meestal wijst dit erop dat het DX-station het op zijn heupen begint te krijgen door de vele ongedisciplineerde aanroepers die telkens weer seinen bovenop het station dat hij probeert te werken! C. RTTY (EN ANDERE DIGIMODES) SIMPLEX PILEUP Hier zal eenmaal je roepnaam geven meestal niet werken. Tweemaal is aan te raden en, naargelang het DX-station de calls eruitpikt, is het soms nodig driemaal je roepnaam te geven. Dit laatste is zoveel mogelijk te vermijden. Beter is heel goed te timen en op het juiste moment aan te roepen. Hopelijk gaat het DX-station snel naar SPLIT mode over! D. SSB SPLIT PILEUP Oef, het DX-station werkt SPLIT mode, wat een opluchting! Inderdaad een opluchting, want in SPLIT mode gaat het tempo van QSOs maken met rasse schreden vooruit in vergelijking met het werken in SIMPLEX mode. Hoe geraak je nu snel in de log van het DX-station als deze SPLIT werkt? • LUISTER, LUISTER, LUISTER ... • Neem nog eens goed de bovenstaande technieken van het simplex werken door, veel punten zijn van toepassing. • Je transceiver staat toch in SPLIT mode? • Wie enkele minuten LUISTERT alvorens een transmissie te maken heeft veel kans om met enkele welgeplaatste aanroepen vlug in de log te staan! Er zijn hams die er een sport van maken om met één welgeplaatste aanroep onmiddellijk door de pileup te breken en zo in de log van DX-station terecht te komen. Wie enkele minuten de tijd neemt om te luisteren zal: 1. het ritme waarin het DX-station werkt aanvoelen; 2. de breedte van de SPLIT kennen (bijv. 5 tot 10 kHz up/down), ofwel aangegeven door het DX- station zelf (dit is de aanbevolen methode, maar jammer genoeg doen niet alle DX-stations dit regelmatig of correct!), ofwel door het zelf uit te vissen; 3. begrijpen of hij een reële kans maakt om op dat moment door de pileup heen te geraken (werkt het DX-station enkel Japan omdat hij betere propagatie heeft naar ginder toe dan naar België?); 4. doorhebben hoe het DX-station zich een weg baant doorheen het SPLIT-venster; 5. Met andere woorden, gaat hij van onderaan het SPLIT-venster naar boven toe en begint hij dan terug van onderaan? Of keert hij eenmaal boven aangekomen stapsgewijs terug naar beneden? 6. doorhebben in welke frequentiestappen het DX-station de stations werkt. Met andere woorden, als het SSB SPLIT-venster bijvoorbeeld 10 kHz bedraagt, werkt hij iemand om de 2 kHz, of is het eerder 3 of 5 kHz? Of werkt hij een paar stations onderaan het venster, dan in het midden, en dan bovenaan? Pas daarna: 1. geef één (1) maal je roepnaam; 2. en LUISTER. Als je bovenstaande punten doorlopen hebt, is het meestal een fluitje van een cent om je roepnaam op het juiste moment en op de juiste frequentie door te geven. Wedden dat je succesvoller bent dan vroeger (toen je deze tips niet volgde) om door de pileup heen te 'breken'? En neen, je hebt daar geen kiloWatt vermogen voor nodig. Nogmaals: wanneer het DX-station terugkomt met een gedeeltelijke roepnaam en deze stemt niet overeen met de jouwe, ZWIJG - WEES STIL! Dit punt kan niet genoeg worden benadrukt. Als je toch roept, dan kan je, zelfs bij SPLIT operatie, een ander QSO naar de bliksem helpen en de snelheid waarmee het DX-station werkt naar beneden halen! DOE DIT NIET! Ook niet als je hoort dat anderen het wel doen! Wees een dame/heer in het radioverkeer! Als je dit niet doet - en dus luistert - heb je veel kans om te horen welk station het DX-station werkt, en op welke frequentie! Afhankelijk van de capaciteit van het DX-station om roepnamen uit de pileup te halen is het aan te raden om je call slechts eenmaal te geven. Dit moet je zelf aanvoelen. Tweemaal is een absoluut maximum, driemaal is uit den boze. Ik val in herhaling, doch dit is een belangrijk punt. Verschillende DX-stations hebben verschillende operating styles. De ene zal je al beter liggen dan de andere. Sommige werken met nummers om de pileup uit te dunnen. Als het gevraagde nummer niet in je roepnaam voorkomt: ZWIJG - WEES STIL! E. CW SPLIT PILEUP • De meeste punten van de SSB SPLIT pileup technieken zijn ook hier van toepassing. Neem ze nog eens door. • Pas je snelheid initieel aan aan die van het DX-station en als je doorhebt welke de gemiddelde snelheid is van de stations die door de pileup heenraken, zend dan ook met die snelheid. Dit is de snelheid waarbij het DX-station zich het meest comfortabel voelt. • Sein je roepnaam één (1) maal, en LUISTER. Tweemaal je roepnaam in CW geven heeft geen enkele zin. • Als je toch tweemaal je roepnaam geeft, werk dan in QSK mode (CW full break-in). Zo hoor je wanneer het DX-station terug begint te seinen. Je kan dan onmiddellijk je transmissie stoppen en met de 2e VFO op zoek gaan naar wie hij werkt. F. RTTY (EN ANDERE DIGIMODES) SPLIT PILEUP De meeste punten van de SSB SPLIT Pileup technieken zijn ook hier van toepassing. Neem ze nog eens door. Zend je roepnaam tweemaal (2x) en luister. Als je driemaal je roepnaam geeft zal je vlug merken dat het DX-station reeds een rapport aan het geven is. Als je geluk hebt, geeft het DX-station de roepnaam van het aangeroepen station nogmaals op het einde van zijn transmissie. Dan kan je met je 2e VFO op zoek gaan waar die aan het zenden is. Heel dikwijls heb je dat geluk niet en dan is het belangrijk dat je het begin van de transmissie van het DX-station hoort. Meestal lukt dit prima als je je roepnaam slechts tweemaal geeft. 9. TAIL ENDING Een twintigtal jaar geleden was 'tail ending' een nieuw ding waarrond nogal wat controverse bestond. PRO's en CONTRA's dus. Wat is tail ending? Vrij vertaald zou je kunnen zeggen 'op zijn staart trappen'. Met de invoering van de 2e VFO (eerst extern, later in het toestel ingebouwd) werd SPLIT operatie een algemeen ingeburgerde manier van werken door DX-stations en DX- pedities. Aandachtige DXers luisterden op hun 2e VFO naar de DXer die door het DX-station aangeroepen werd. Als de aandachtige DXer hoorde dat het QSO in orde was (roepnamen en rapport correct uitgewisseld) trapte hij als het ware op de staart van de DXer die nog bezig was met afsluiten met het DX-station. Zodoende kon het DX-station hem reeds horen - als zijn signaal voloende sterk was - en eventueel zijn roepnaam noteren. Als het DX-station dan op zijn beurt afsloot, riep hij dadelijk erna de DXer die aan 'tail ending' had gedaan. Op die manier dacht men om tijd uit te sparen en meer QSOs te kunnen loggen. Maar de tijd heeft intussen uitgewezen dat heel weinig stations 'correct' aan 'tail ending' doen en te vlug bovenop het aan de gang zijnde QSO roepen waardoor het QSO moet overgedaan worden (gedeelte van de roepnaam ontbreekt, rapport niet begrepen, enz.). Doordat er vandaag de dag sowieso al heel wat minder discipline aan de dag gelegd wordt dan vroeger blijkt dat vele operatoren denken dat ze steeds bovenop een bestaand QSO moeten roepen. Als ze dan ook nog horen dat het DX-station direct een volgend station aanroept zonder eerst 'QRZ' of iets dergelijks gezegd te hebben, is het hek helemaal van de dam. 'Tail ending', ja of nee? Algemene consensus de dag van vandaag is: neen. 10. DX-WINDOWS De frequentiebanden waarop we mogen uitzenden zijn ons voorgeschreven door onze voogdijoverheid. Welke soort uitzendingen waar precies dienen te gebeuren schrijft zij niet voor. Om de zaken wat beter gecoördineerd te houden, bestaat de IARU bandplanning die ervoor moet zorgen dat er orde heerst op onze banden. De IARU bandplanning spreekt alleen op 80m van twee frequentiebanden (3500-3510 kHz en 3775-3800 kHz) waar 'prioriteit' dient te worden gegeven aan 'intercontinentale contacten', wat zoveel wil zeggen als 'DX' en een DX-peditie window op de 20m band (14195 +/-5 kHz). Buiten dit zijn er 'de facto' DX-frequenties, waar de DX-pedities en stations uit zeldzame landen te vinden zijn. Ken deze DX-frequenties, ook wel 'DX-windows' geheten, en respecteer ze. Toen ik met een laagvermogen station actief was uit hartje Afrika wou ik zoveel mogelijk OM's plezieren met een nieuw 'raar' landje in hun log. Daarom zocht ik ook steeds een plaatsje in één van de DX- windows om CQ te roepen. Ik wist namelijk dat vele DXers deze windows in het oog houden in de hoop dat er iets 'raar' verschijnt. Mijn teleurstelling was groot toen ik deze windows gevuld zag met 'normale' Europese of Amerikaanse stations die er een 'lokaal' QSO voerden, of er CQ DX zaten te roepen en me niet hoorden toen ik hun aanriep! Velen denken dat de DX-windows er zijn om als gewoon station zelf CQ DX te roepen. Ik ben het daar niet mee eens en beschouw deze windows als een thuishaven voor zwakke DX-stations die 'opgemerkt' willen worden. Best zelf geen CQ roepen dus in die windows en ze enkel gebruiken om zeldzame DX op te sporen. Volgende 'de facto' DX-windows en DX-frequenties zijn gangbaar en in het oog te houden, te vermijden door gewone stations zoals onszelf om er CQ te roepen: • SSB: 28490-28500, 24945, 21290-21300, 18145, 7045, 3790-3800, 1845 kHz; • CW: meestal de eerste 5 kHz van de band, en ook volgende frequenties: 28020-28025, 24895, 21020-21025, 18075, 14020-14025, 10103-10105, 3500-3510. 1830-1835 kHz; • RTTY: ± 28080-21080-14080 kHz Natuurlijk kunnen DX-stations en DX-pedities ook op andere frequenties buiten de DX-windows tevoorschijn komen. Operating Deel 1 Operating Deel 3 A man should keep his friendship in constand repair (Samuel Johnson (1755).