Helaas, morse kun je niet Ieren, je moet er jezelf in trainen. Hoe je dat kunt doen ga ik hieronder proberen uit te leggen. Maar eerst, zoals dat hoort, een beetje geschiedenis. De morsecode is genoemd naar Samuel Morse, een beroemde kunstschilder uit de USA. De aanleiding om de morsecode te ontwikkelen was nogal tragisch. Hij had een opdracht in Washington om een portret te schilderen, en toen hij terug thuis kwam was zijn vrouw in het kraambed gestorven en al begraven. Dat motiveerde hem om de rest van zijn leven te wijden aan het vinden van snellere communicatiemiddelen dan de toen voorhanden paard en wagen en semafoor. Samen met Alfred Vail experimenteerde hij met de eerste elektromagneten en relais. Om een boodschap over te brengen was een code nodig. Oorspronkelijk bestond deze door Morse ontwikkelde code alleen uit cijfers. Alfred Vail maakte daarvan een heel alfabet voor mechanische schrijvers met punten, korte strepen, lange strepen en hele lange strepen. In 1838 waren ze zover dat ze een demonstratie konden geven van het overbrengen van een bericht over een afstand van drie km met een afstandsbestuurde schrijver. De grote doorbraak kwam toen ze aan het Congres demonstreerden dat het op deze manier mogelijk was tekst over te sturen van Baltimore naar Washington. Ondertussen was het gebruik van morse voor de telegrafie ook in Europa bekend. In Duitsland werd de code van Morse omgevormd naar een code die beter op het gehoor was te ontcijferen. Deze zogenaamde ‘continental code' is de morsecode die in 1912, vlak na de ramp met de Titanic, de internationale standaard werd. Morse werd ook gebruikt door Marconi, die in 1895 erin slaagde draadloze verbindingen te leggen. Voor de scheepvaart ontstond daaruit een internationaal veiligheidssysteem, met als belangrijke frequentie 500 kHz waarop dag en nacht, wereldwijd, werd geluisterd naar noodsignalen. In de 21ste eeuw wordt morse nog gebruikt op zee met de Aldislamp, door bakens voor vliegtuigen die zenden in morse, en natuurlijk door zendamateurs. In de meeste landen is telegrafie geen onderdeel meer van het zendexamen, maar telegrafie is een mode die nog op alle banden zeer populair is. Van de super langzame morse op de 137kHz band tot UHF EME QSO's wordt het nog toegepast. Ook zijn er jaarlijks wereldkampioenschappen morse zenden. In mijn afdeling hadden we de eer om in 1991 in Neerpelt dit kampioenschap te organiseren. We keken onze ogen uit wat deze artiesten in opnemen en seinen presteerden. Het wereldrecord vijf minuten opnemen staat op dit moment op naam van Hanna EW8NK uit Wit Rusland, die cijfers neemt met een snelheid van 340 tekens per minuut en tekst met 240 letters per minuut! Maar laten we eerst eens rustig aan beginnen. Een morseteken bestaat uit punten en strepen. Een streep is altijd drie keer zo lang als een punt. In de afbeelding zie je hoe de tekens en woorden gescheiden worden. Gewoonlijk worden morsesnelheden gemeten in woorden per minuut, WPM. Een woord is 50 punten lang en ongeveer 5 à 6 letters. Om te meten gebruikt men het woord PARIS, dat precies 50 punten lang is. Als dat in vijf seconden verzonden wordt is de snelheid 12 WPM (woorden per minuut) of 60 letters per minuut. Aan de slag Er zijn heel wat manieren om de codes voor de letters en de cijfers van buiten te leren. De klassieke manier is beginnen met vijf WPM en dan opbouwen naar 12 WPM. Beginnen met een snelheid van bijvoorbeeld vijf WPM, 25 tekens per minuut, geeft je de kans om de letters en cijfers van buiten te leren. Je bouwt dan een lijstje in je hersens op waarin je de vertaling van een punt en strepen combinatie naar een letter of cijfer opzoekt. Dit werkt... maar je hersens kunnen dat 'vertalen' maar met een beperkte snelheid. 60 tekens per minuut is dan al gauw het plafond. Maar als we soepel uit de voeten willen op de amateurbanden, is een snelheid van 100 tekens wel gewenst, en om te contesten al gauw 150 tekens per minuut. Om hogere snelheden te halen moeten we dus een andere methode toepassen dan het van buiten leren van de morsetekens als combinatie van punten en strepen. Leren vereist begrijpen, van buiten leren, uitleg, studeren, enzovoort. Het help als je goed bent in abstract denken en een beetje slim bent. Om voor de zendvergunning te studeren komt dit allemaal goed van pas, net als voor wiskunde, elektronica, boekhouden enz. Er is echter een heel andere groep van vaardigheden waar dit je nauwelijks helpt. Alles waarvoor onder meer hand-, oog- en oor vaardigheid nodig is bijvoorbeeld. Veel fysieke sportprestaties, behendigheidsspelletjes en gamen vallen hieronder. Dit kun je niet leren uit een boekje of van een YouTube filmpje. Je moet het doen, heel vaak doen, totdat je onbewust reageert vanuit een reflex. Het is nodig dat je reflexen opbouwt, dus bewegingen maakt zonder datje daar bij nadenkt. Stel je voor dat een handbalkeeper bij een schot moet nadenken wat hij gaat doen! De bal komt van zeven meter afstand met een snelheid van 100 km/u op hem af. Toch heb ik al heel wat van zulke schoten kunnen stoppen! Als iemand het je kan voordoen en je bewegingen corrigeren helpt dat. Hier helpt het als je aanleg hebt voor ritme, atletisch gebouwd bent en goed kunt focussen. Op deze manier kun je leren hardlopen, blindtypen, keepen, en morse ontvangen. De sleutel is oefenen, oefenen, oefenen en oefenen. Reflexen oefenen Dus morsesignalen moeten we leren decoderen zonder na te denken. Daarvoor is het nodig dat je niet de punten en strepen telt maar jezelf traint dat als je een bepaalt melodietje hoort, je automatisch een bepaalde letter opschrijft. Je moet niet de tijd krijgen te denken: "0 , dat was een streep en dan een punt dus moet ik een N opschrijven." Al in 1942 publiceerde de psycholoog Koch een methode om op deze manier telegrafie te leren. De tekens worden met een snelheid van 20 WPM (ongeveer 2 tekens per seconde!) geseind. Je begint met 2 letters. Als je reflex zo goed is datje 90% van de tijd de juiste letter opschrijft of intypt, komt er een letter bij. Zo gaat het door totdat je de reflexen hebt opgebouwd voor alle letters en cijfers en enkele veel gebruikte leestekens. In het begin is het afzien. Je hebt de indruk datje stapelgek wordt gemaakt. Helaas, dat heb je nu eenmaal bij oefenen. Als je begint met je training voor je eerste marathon kom je in het begin na een training van een kilometer met pijn in al je spieren en botten. Je kunt je op dat moment niet voorstellen dat je ooit nog eens 42 kilometer gaat lopen, maar als je blijft oefenen, ondanks de pijn, gaat dat lukken. Zo is het met morse leren ook, maar de kans op blessures is veel kleiner! Hoe ziet je trainingsschema eruit? • Elke (en dan bedoel ik elke) dag een of twee keer trainen • Beter twee keer 10 minuten dan ineens 20 minuten • Controleer je resultaat en ga pas verder als je de 90% haalt • Loop een beetje achter met opschrijven, schrijf pas na het horen van het hele teken. • Raak niet overgeconcentreerd, ontspannen lukt het beter • Kies nooit een lagere seinsnelheid of een langere pauze tussen de tekens • HOU VOL! Oefenen, oefenen en oefenen. Om morse te trainen op deze manier krijg je hulp van je computer. Er zijn verschillende computerprogramma's die de Koch-methode ondersteunen. Hieronder een lijstje met enkele hiervan. LCWO http://lcwo.net Dit is een online trainingsmethode. Het aanmaken van een login is gratis. Je kunt als taal Nederlands instellen. De eerste les wordt je een minuut lang gebombardeerd met de eerste twee tekens, de K en de M. Tik in watje (denkt datje) hoort. Hou vol, ook al lijkt het in het begin nergens op. Op een gegeven moment haal je de 90% goed en dan mag je naar les twee. JustLearnMorseCode www.justlearnmorsecode.com Dit programma kun je downloaden. Het is simpel en effectief waarbij watje intikt door de software wordt nagekeken. Koch CW trainer www.G4FON.net Dit programma kun je downloaden. Je kunt zelf de snelheid waarmee geseind wordt instellen, en ook de pauze tussen de letters. Dat is een gevaar van dit programma, want bij langzamere snelheden en langere pauzes bouwje geen reflexen ор! Je moet zelf de genomen tekst vergelijken met wat er geseind is. Koch trainingssoftware https://epxx.co/morse Ook een online trainer. Heel eenvoudig en je moet zelf intikken en nakijken. Hier zit ook ondersteuning in voor de zogenaamde Farnsworth-methode. Daarbij wordt ook snel geseind, maar met lange pauzes. Dat is natuurlijk veel gemakkelijker, en het is verleidelijk om op deze manier snelle vorderingen te maken. Je bouwt echter zo nauwelijks reflexen op, en later zul.je merken datje rond de 15 tot 17 WPM grote moeite krijgt om je snelheid te vergroten. Smartphone Koch trainers Voor Android is er de gratis app van IZZUUF: Morse Koch CW. Voor iPhone zijn er de betaalde app van Pignology: Koch Trainer van N3WG, en Ham-Morse van AA9PW, die Koch trainingen geeft op iPhone en online. Na 40 lessen beheers je dan morse met de respectabele snelheid van 20 WPM! Hoe lang je daarover doet ligt aan je inzet en aanleg. Om verder te oefenen vind je onder andere op de website van de ARRL oefenstof in alle snelheden op www.arrl/org/xx-WPM-code—archive , waarin xx staat voor de WPM van de oefening. Wil je gaan contesten, dan is RUFZXP www.rufzxp.net een leuk programma. Je neemt calls met een steeds hogere snelheid naarmate je er meer correct neemt. En het seinen dan? Daar heb ik goed nieuws. Als je kunt nemen met 20 WPM heb je zoveel ritme opgebouwd dat dat bijna vanzelf gaat. Ga eens een avondje op bezoek bij iemand die al wat langer in CW actief is en laatje coachen wat je ‘handschrift’ betreft. Wees niet te bang om je ook op de amateurbanden verder te bekwamen. Op alle banden vind je mensen die het ook net kunnen. Daarvoor luister je het beste wat hoger in de band, bijvoorbeeld rond 3550 of 14 060 kHz. of spreek af met iemand uit de buurt voor een QSO. O ja, de Q-code voor ’sein eens wat langzamer' is QRS. Heel veel succes met de training en ik hoop je binnenkort op de band te treffen! Anton Mandos ON6NL A man should keep his friendship in constand repair (Samuel Johnson (1755).

door Anton Mandos, ON6NL (Electron, augustus 2020)